W dzisiejszych czasach dostęp do Internetu i mediów społecznościowych stał się niemal nieodłącznym elementem życia młodego człowieka. Pomimo licznych korzyści, jakie niesie za sobą Internet, takich jak dostęp do wiedzy, ułatwienie komunikacji czy możliwość rozwoju pasji, nie można zignorować jego potencjalnie negatywnego wpływu na mózg i rozwój psychiczny dzieci i młodzieży. Jako psycholog szkolny, chcę zwrócić szczególną uwagę na to, jak media społecznościowe i nadmierne korzystanie z Internetu mogą wpłynąć na zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży, a także zaburzyć ich relacje społeczne.
Po pierwsze, chciałabym zwrócić szczególną uwagę na negatywne skutki nadmiernej ekspozycji na media społecznościowe. Coraz częściej mówi się o zjawisku „porównywania się” w mediach społecznościowych, które może prowadzić do poczucia niedoskonałości i obniżonej samooceny u młodzieży. Platformy takie jak Instagram, TikTok czy Facebook, gdzie użytkownicy dzielą się tylko wyidealizowanymi fragmentami swojego życia, mogą powodować, że młodzi ludzie zaczynają postrzegać siebie jako gorszych, mniej atrakcyjnych lub nic nie znaczących . To zjawisko jest szczególnie niebezpieczne w okresie adolescencji, kiedy kształtuje się poczucie tożsamości młodego człowieka. Dzieci i młodzież porównują się do rówieśników, którzy w sieci często przedstawiają siebie w sposób perfekcyjny, co może prowadzić do frustracji, lęków i depresji. Ponadto, wzrost liczby godzin spędzanych w Internecie wiąże się także z większym ryzykiem uzależnienia od mediów społecznościowych. Utrzymywanie stałej obecności online, częste sprawdzanie powiadomień i dążenie do zdobywania "lajków" staje się dla niektórych młodych ludzi sposobem na poprawę niskiej samooceny.
Po drugie, negatywnymi skutkami nadmiernego czasu w spędzanego w sieci są zaburzenia koncentracji i uwagi. Jednym z mniej widocznych, ale bardzo szkodliwych efektów nadmiernego korzystania z Internetu, jest wpływ na zdolność koncentracji i długotrwałego utrzymywania uwagi. Mózg młodego człowieka, który jest w fazie intensywnego rozwoju, może zostać "przeciążony" ciągłym napływem informacji, jakie oferują media społecznościowe. Szybkie przewijanie postów, odbieranie powiadomień, multitasking – wszystko to powoduje, że młodzież ma trudności w utrzymaniu uwagi na jednym zadaniu przez dłuższy czas. W efekcie może to prowadzić do problemów z nauką i koncentracją w szkole, a także z trudnością w długoterminowym planowaniu.
Kolejną istotną kwestią są zaburzenia relacji społecznych i izolacja. Media społecznościowe mogą sprawiać wrażenie, że młodzież utrzymuje kontakt z innymi, jednak w rzeczywistości zamiast budować prawdziwe, głębokie relacje, może prowadzić do powierzchownych i często nieszczerych interakcji. Komunikacja online nie zastąpi rozmów twarzą w twarz, które są kluczowe w rozwoju empatii, zdolności rozwiązywania konfliktów i budowania prawdziwych więzi międzyludzkich. Młodsze pokolenia, które spędzają coraz więcej czasu w Internecie, mogą mieć trudności w nawiązywaniu realnych przyjaźni, a ich zdolności społeczne mogą być zaburzone. Zamiast uczyć się, jak radzić sobie w trudnych sytuacjach społecznych w realnym świecie, młodzież spędza czas na rozwijaniu swoich „wirtualnych tożsamości” w świecie, który bywa nie tylko powierzchowny, ale i pełen presji. Długotrwała ekspozycja na media społecznościowe może prowadzić do poczucia osamotnienia, niepokoju i alienacji.
Kwestia, której nie mogłabym pominąć i o której mogłabym mówić najwięcej dotyczy dysregulacji emocjonalnej . Nadmiar informacji oraz intensywne bodźce płynące z Internetu mogą powodować dysregulację emocjonalną. W wyniku nieustannego "bombardowania" obrazami, filmami, wiadomościami, młodzież może tracić zdolność do odpowiedniego przetwarzania emocji. Emocje, które mogą wynikać z interakcji online, są często zniekształcone i powierzchowne – np. kłótnie w komentarzach czy cyberprzemoc mogą prowadzić do długotrwałego stresu i lęku. Dodatkowo, młodsze pokolenia, które dorastają w świecie Internetu, mogą mieć trudności w rozpoznawaniu i regulowaniu swoich emocji, co utrudnia im nawiązywanie zdrowych relacji interpersonalnych. Bez odpowiednich strategii radzenia sobie ze stresem i emocjami, młodzież może stać się bardziej podatna na rozwój zaburzeń psychicznych, takich jak depresja czy lęki.
Kolejny aspekt o którym chciałabym opowiedzieć to poczucie utraty kontroli nas czasem. Wielu młodych ludzi ma trudności w zarządzaniu czasem, gdyż spędzają nadmierną ilość godzin w Internecie, często nie zdając sobie sprawy z tego, jak dużo czasu pochłaniają. Przewijanie mediów społecznościowych, oglądanie filmów czy granie w gry online, stają się nawykami, które negatywnie wpływają na inne aspekty życia, takie jak nauka, aktywność fizyczna, a także sen. Brak umiejętności zarządzania czasem może prowadzić do obniżenia wyników w szkole oraz do problemów z samodyscypliną.
Co możecie zrobić Państwo Wy- jako RODZICE?
Jako rodzice, warto zadbać o to, aby czas spędzany przez dzieci w Internecie był kontrolowany i rozsądnie ograniczany. Istotne jest, aby promować zdrowe nawyki związane z korzystaniem z technologii, a także aktywnie uczestniczyć w życiu dziecka online. Regularne rozmowy na temat tego, co dzieje się w świecie wirtualnym, mogą pomóc młodym ludziom lepiej zrozumieć, jak funkcjonują media społecznościowe i jak unikać negatywnych wpływów Internetu.
Warto także zachęcać dzieci do aktywności fizycznej, rozwijania pasji i angażowania się w prawdziwe relacje społeczne. Takie działania pozwalają im rozwijać zdrową samoocenę i poczucie bezpieczeństwa, które nie zależą od liczby „lajków” czy ilości obserwujących.
Z perspektywy psychologa, kluczowe jest, abyśmy jako dorośli, wskazywali młodym ludziom drogę do równowagi między światem wirtualnym a rzeczywistym. Odpowiednia edukacja o zagrożeniach, ale także o korzyściach płynących z odpowiedzialnego korzystania z Internetu, pomoże im w pełni wykorzystać potencjał technologii, nie narażając przy tym swojego zdrowia psychicznego.
Dziękuję za uwagę i zachęcam do refleksji
psycholog
Monika Paluch
